Obecny cmentarz parafialny powstał prawdopodobnie w latach 20. XX w. (na temat daty powstania i etapów jego rozwoju brak informacji w Archiwach Diecezjalnym i Archiwum Akt Dawnych)  na wzniesieniu za miastem między ul. S. Moniuszki a ul. Cmentarną, od strony zachodniej i południowej rozciągają się pola.
Właścicielem i użytkownikiem tego cmentarza jest parafia rzymsko – katolicka p.w. św. Józefa w Makowie Mazowieckim.


Nekropolia ta miała dwa wejścia: główne – dające początek Alei Głównej i boczne od ul. Cmentarnej. W 2015r. z inicjatywy ówczesnego proboszcza ks. B.K. Radziszewskiego wejście główne zostało zlikwidowane.
Na przecięciu dwóch alej stoi zabytkowy krzyż z 1899r. przeniesiony z dawnego cmentarza rzymsko – katolickiego..
Na powierzchni 2,59 ha pochowanych jest ok. 7 tys. osób. Ok. 10% grobów jest niepodpisanych. Na makowskim cmentarzu, jak wynika z danych na tabliczkach, pochowanych jest zaledwie 16 osób, które dożyły 100 lat. Zdecydowanie przeważają kobiety – 11. Najdłużej, bo 107 lat, żyła p. Julijanna Kosińska.
Założenie przestrzenne cmentarza charakteryzuje regularny układ żwirowych alei prostopadłych i równoległych do alei głównej, które wyznaczają kwatery. Teren cmentarza został podzielony na 12 sektorów środkowych (oznaczone liczbami od 1 do 12) i 8 sektorów zewnętrznych (oznaczone literami od A do H). Układ rzędów jest w zasadzie jednolity. Jedynie sektor 7 ma inny układ rzędów.
Zmarłych chowa się na terenie całego cmentarza. Biorąc jednak pod uwagę wspomnienia mieszkańców i daty widniejące na nagrobkach, można przyjąć, że najstarsze sektory zlokalizowane są wzdłuż alei głównej. W sektorze 2. najwięcej jest grobów z lat 1910 - 1919 (24); z lat 20. pochodzą groby w sektorze 7. (54 osoby). Lata 30. to sektory 6. i 10; lata 40. – sektory 5,6,11; lata 50. – sektory 11 i 12; lata 60. – sektory 11, F,G; lata 70. – sektory 2,9; lata 80. – sektory 1,2,3, 7,10; lata 90. – sektory 10, 9,11,1,3, B.


W sektorach C, D (wzdłuż parkanu przy ul. Cmentarnej) zaczęto chować zmarłych dopiero od 1990r. Wytyczono wąskie rzędy, w każdym po 2 – 3 nagrobki.
Na uwagę zasługuje sektor 4, który na planie ewidencyjnym 1987r. został podpisany jako kwatera dziecięca. Zgodnie z tradycją chowane tu były dzieci. Grobów dziecięcych pojedynczych jest ponad 200. Pochodzą one od lat 20. XX w. do czasów współczesnych.
Druga kwatera dziecięca mieści się w sektorze E. Znajdują się tam już nieliczne groby dzieci. Większe nagrobki „wchłaniają” małe, często niepodpisane groby.
Nagrobki na cmentarzu parafialnym nie przedstawiają większej wartości artystycznej, ale jest kilka, które zasługują na szczególną uwagę. Należy do nich m.in. przedwojenny, prawdopodobnie pierwszy nagrobek wystawiony na tym cmentarzu, należący do rodziny p. Grądzkich i Michalskich. Wykonany jest z różowego piaskowca.
Na cmentarzu przeważają pomniki z lastryka, marmuru i granitu. Zachowała się jeszcze znaczna ilość krzyży żeliwnych i betonowych. Do rzadkości należą krzyże drewniane.

Jeszcze słów kilka na temat grobów żołnierskich…
W sektorze 2 i 7 znajdują się dwie mogiły żołnierskie, w których pochowano 23 mężczyzn poległych w dniach 8 – 10 sierpnia 1920r. w czasie działań zbrojnych.
Z czasów II wojny światowej są nagrobki sapera kpr. Juliana Szpaka i por. Konstantego Badury. Można wyróżnić znaczną ilość grobów młodych ludzi, którzy zginęli z rąk okupanta, zostali zamordowani przez hitlerowców i Gestapo (tak brzmią dopiski na płytach nagrobnych).

Symboliczne tabliczki na grobowcach rodzinnych mają żołnierze Armii Andersa, żołnierze biorący udział w Powstaniu Warszawskim, więźniowie obozów koncentracyjnych w Gross – Rozen, Dachau, Gusen, Mauthausen,  Oświęcimiu i na Majdanku oraz żołnierze zamordowani w Katyniu i Charkowie.
****
W 1988r. powierzchnia cmentarza parafialnego została powiększona od strony południowej o dodatkowy plac o powierzchni ok. 1 ha. Wytyczono wówczas 6 sektorów po 9 rzędów w każdym. Panuje tu porządek; mogiły stoją w równych rzędach, krzyże zwrócone są w tę samą stronę. Na przecięciu alejek stoi wysoki, drewniany krzyż. Pierwszy pochówek nastąpił w roku 2000.
W roku 2005  oddano do użytku kaplicę cmentarną. Inicjatorem jej budowy był ówczesnego proboszcz ks. Józef Śliwka. Wkrótce teren przy kaplicy wyłożono kostką, na którym powstał parking.
 Przez 15 lat (od lutego 2000 do 30.07.2015r.) zostało na nim pochowanych ok. 560 osób. Prochy 30 osób przeniesiono z cmentarza obok.

Opracowała
Anna Pawlik



* Więcej informacji na temat cmentarzy będzie można znaleźć w powstającej publikacji „Wielokulturowe nekropolie w Makowie Mazowieckim” pod redakcją Anny Pawlik